Sterk Manne neem Aksie deur hul Gesondheid Eerste te Stel
29 Oktober 2026 – Die Kankervereniging van Suid-Afrika (KANSA) loods hierdie November sy ‘Sterk Manne Neem Aksie’ -veldtog, wat mans aanmoedig om veranderinge in hul liggame op te merk en sonder verwyl mediese advies in te win. Om angstig te voel oor ‘n moontlike diagnose is egter natuurlik, maar die veldtog herinner mans daaraan dat vroeë opsporing hul lewens kan red, en moedig hulle aan om vrees, verleentheid of wanopvattings te oorkom wat hulle kan keer om mediese advies te soek.
“Prostaatkanker is die mees algemeen gediagnoseerde kanker onder mans wêreldwyd en by Suid-Afrikaanse mans, met ‘n lewenslange risiko van 1 uit 17 (Nasionale Kankerregister 2024). Navorsing dui ook daarop dat die risiko vir aggressiewe prostaatkanker hoër is by swart mans*. Die veldtog weerlê mites oor die oorsaak van kanker in sekere gemeenskappe – dit is ‘n mediese toestand wat behandelbaar is as dit in die vroeë stadiums opgespoor word. Aangesien dit sonder duidelike simptome in die vroeë stadiums kan ontwikkel, is gesprekke oor persoonlike risiko en toepaslike kankersifting belangrik. Mans wat gediagnoseer word, het ook emosionele ondersteuning nodig,” verduidelik Lorraine Govender, KANSA Nasionale Bestuurder van Gesondheidsprogramme.
Stuart Hopwood
Stuart Hopwood het geen simptome gehad toe hy met stadium 4 prostaatkanker gediagnoseer is. Sy ervaring beklemtoon die belangrikheid van gereelde gesondheidsondersoeke en die bespreking van toepaslike kankersifting met ‘n gesondheidsorgwerker. Hopwood sê: “Om goed te voel kan misleidend wees. My diagnose het gekom deur ‘n roetine PSA-bloedtoets wat deur my huisdokter versoek is. Dit was ‘n groot skok omdat ek goed gevoel het, en ek het regtig gesukkel om die diagnose te aanvaar.”
Hopwood se ervaring het hom ‘n sterk voorstander gemaak van aksie: “Laat jouself eenvoudig gereeld toets, want vroeë opsporing kan die uitkoms verander. Mans is geneig om die idee te hê dat ons sterk is, en niks ons kan skade aandoen nie,” sê hy. Hy glo dit is wat dit moeiliker maak vir mans om oor hul gesondheid te gesels of hulp te soek.
“My raad aan alle mans is dat ons ons gesondheid ernstig moet opneem,” sê Hopwood. “Ouer mans kan ‘n blaadjie uit jonger mans se boeke neem, want hulle blyk meer gemaklik om met manlike vriende oor persoonlike bekommernisse te praat.”
Vir Hopwood was ondersteuning van sy vrou, kinders en naaste vriende belangrik in die hantering van die gevolge van kanker en behandeling.
“Jy kan goed lyk, maar emosioneel en intern ly jy aan pyn, pyn en moegheid,” sê hy. “Soms het ‘n kankerpasiënt net ‘n oor nodig om te luister. Families, vriende, kollegas en gemeenskappe kan help deur sonder oordeel te luister en mans aan te moedig om professionele advies of berading te soek. Praktiese ondersteuning kan insluit om iemand te help om ‘n ondersteuningsdiens te vind, vervoer te reël of hom na ‘n afspraak te vergesel.”
Ken jou liggaam en tree op in geval van veranderinge
KANSA Sorgsentrums bied ‘n prostaat-spesifieke antigeen (PSA) bloedtoets aan wat kan help om verhoogde PSA-vlakke te identifiseer, wat moontlik prostaatkanker aandui. Alhoewel dit nie altyd die geval is nie, moet ‘n gesondheidsorgpraktisyn dit ondersoek.
KANSA beveel roetine PSA-toetsing aan:
- Jaarliks, vanaf ouderdom 40 vir alle mans met ‘n hoë risiko vir prostaatkanker: mans met meer as een eerstegraadse familielid (vader, broer of seun) wat op ‘n vroeë ouderdom (jonger as 65 jaar) prostaatkanker gehad het.
- Jaarliks, vanaf ouderdom 45 vir alle mans wat matige risiko vir prostaatkanker het: mans met ‘n geskiedenis van prostaatkanker in familie aan óf die moeder- of vaderskant, óf met ‘n eerstegraadse familielid (vader, broer of seun) wat op ‘n vroeë ouderdom (jonger as 65 jaar) met prostaatkanker gediagnoseer is
- een keer elke twee jaar, vir alle mans vanaf die ouderdom van 50 jaar
Dit is belangrik vir mans om te weet hoe hul liggaam voel – as hulle jonger is as die aangeduide siftingouderdom en ‘n verandering in hul prostaat of testikels opmerk, moet dit deur ‘n mediese professionele persoon ondersoek word. Testikulêre kanker is minder algemeen as prostaatkanker, maar bly ‘n belangrike bekommernis vir jonger mans. Mans vanaf die begin van puberteit – 15 tot 49 jaar – moet hul testikels elke maand ondersoek, verkieslik na ‘n bad of stort. ‘n Knoppie, swelling, ongemak of ‘n onverklaarbare verandering in ‘n testikel se grootte of tekstuur moet vinnig deur ‘n gesondheidsorgpraktisyn beoordeel word.
Gemeenskapsgesprekke
“Deur sy jaarlikse vennootskap met die Hollard Daredevil Run, wat bewustheid bevorder en toegang tot siftingsdienste befonds, en die Takealot ‘Check Your Package’ bewusmakingsveldtog vanjaar, help KANSA om gesprekke oor prostaat– en testikulêre kanker in openbare ruimtes te bring. Humor, sigbaarheid en kollektiewe deelname daag stigma uit en moedig mans aan om hul gesondheid ernstig op te neem. KANSA verskaf ook kankerinligting, en gratis berading en ondersteuningsgroepe aan mense wat deur kanker geraak is en hul families, en KANSA Sorgtuistes bied akkommodasie aan pasiënte wat behandeling ver van die huis ontvang.”
“Sterk manne tree op. Mans word uitgenooi om na hul gesondheid om te sien deur ‘n volgende stap te neem,” sluit Govender af.
Verwysing:
Bornman, R. (2019). CANSA Detectives Booklet 8: Southern African Prostate Cancer Study (SAPCS). Cancer Association of South Africa (CANSA). Available at: https://cansa.org.za/files/2020/02/Cancer-Detectives-Booklet-8-Southern-African-Prostate-Cancer-Study-SAPCS-Prof-Riana-Bornman.pdf (Accessed: 29 October 2026).
(Vir meer inligting, kontak asseblief Lucy Balona, Hoof: Bemarking en Kommunikasie by KANSA per e-pos lbalona@cansa.org.za. Skakel 011 616 7662 of mobiel 082 459 5230).
Navrae KANSA
0800 22 6622 Tolvry
072 197 9305 Engels en Afrikaans (slegs teks)
071 867 3530 isiXhosa, isiZulu, Sesotho, Setswana and Sepe (slegs teks)
KANSA Versorgsentrums
Maak kontak met KANSA op sosiale media platforms:
